از جمله اصلی ترین و مهم ترین حقوق زوجه که به موجب عقد نکاح دائم ( در عقد نکاح موقت به زوجه نفقه تعلق نمی گیرد مگر این که زوجین در این خصوص با یک دیگر ، توافق کرده باشند ) ، مرد موظف است به زن پرداخت کند می توان به نفقه اشاره کرد . بر طبق قانون و شرع ، زوج موظف است که علاوه بر آن که نفقه فرزندانش را پرداخت می کند ، نفقه همسرش را نیز بپردازد . منتها شرط اصلی و اساسی پرداخت نفقه به زن ، تمکین زوجه از زوج می باشد . بر طبق مضمون ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی : نفقه عبارت است از : تامین کردن تمام نیاز های متناسب و متعارف با وضعیت زوجه ، از قبیل : اثاث منزل ، خوراک ، پوشاک ، مسکن ، هزینه های بهداشتی و درمانی ، و ... . بنابراین ملاک پرداخت کردن نفقه به زوجه ، به هیچ عنوان وضعیت مالی زوج نمی باشد . و زوج باید تمام نیاز های متناسب و متعارف با زوجه را به او پرداخت نماید . و در صورتی که مرد نفقه زوجه را پرداخت نکند ( امتناع کند ) ، و یا حتی در صورتی که مرد توانایی پرداخت کردن نفقه زوجه را نداشته باشد ، در چنین صورتی زن می تواند از مرد جدا شود و یا به عبارت دیگر طلاق بگیرد .
حال اگر زوجه بنا بر اختلافاتی که پیش آمد از زوج تمکین نکند ، به این معنا که منزل زوج را ترک کند و در منزلی که زوج زندگی می کند ، سکونت نکند و برای مثال به خانه پدری خود برود ( نشوز ) . در چنین صورتی به زن نفقه ای تعلق نمی گیرد و دیگر مرد موظف نخواهد بود که به زوجه نفقه بپردازد . ( بر طبق قانون به زن ناشزه نفقه تعلق نمی گیرد ) .
اما بحث اصلی زمانی مطرح می شود که زوجین از یک دیگر جدا می شوند و یا به عبارتی طلاق می گیرند . در چنین شرایطی ، آیا به زن نفقه تعلق می گیرد ( نفقه بعد از طلاق ) ؟ اصولا پس از جاری شدن صیغه طلاق ، مرد فقط اگر فرزندی داشته باشد ( فرزند حاصل از ازدواج با زوجه ) ، باید نفقه فرزند را پرداخت کند و تکلیفی برای پرداخت کردن نفقه زن ندارد ، مگر در دو صورت پس از طلاق که مرد باید به زوجه نفقه بپردازد .
۱ / حالت اول زمانی است که نوع طلاق زوج و زوجه ، رجعی باشد . در چنین صورتی زوجه موظف است که تا پایان مدت زمان عده طلاق رجعی ( سه ماه یا سه طهر ) ، در منزل شوهر سکونت کند و در مقابل شوهر نیز موظف خواهد بود که نفقه زن را ، در این مدت ( مدت عده طلاق رجعی ) ، به زوجه بپردازد . البته به شرطی که علت طلاق آنان به خاطر نشوز زن یا همان عدم تمکین زوجه از زوج نباشد . ( اگر نوع طلاق زوجین بائن باشد ، در چنین صورتی پس از آن که صیغه طلاق میان زوج و زوجه جاری شد ، آن دو به یک دیگر نامحرم می شوند و دیگر زن و شوهر نیستند و در نتیجه ، به زن نفقه ای تعلق نمی گیرد . بر خلاف طلاق رجعی که زوج و زوجه در مدت زمان عده هنوز به یک دیگر محرم هستند و مرد می تواند در صورت تمایل به زوجه رجوع کند و با او رابطه زناشویی برقرار کند ، و در واقع ازدواج سابق آنان احیا شود ) .
۲ / حالت دیگری که در خصوص نفقه بعد از طلاق ، می توان ذکر کرد ؛ حالتی است که زوجه باردار باشد . در صورتی که زن باردار باشد ( بارداری مانع از طلاق نیست ) در چنین وضعیتی عده طلاق زوجه تا پایان دوره بارداری یا به عبارت دیگر تا زایمان زوجه خواهد بود . در این مدت مرد موظف است که نفقه زوجه را پرداخت نماید . ( نفقه بعد از طلاق ) . همچنین باید افزود که بر طبق قانون حضانت فرزند از بدو تولد تا هفت سالگی ، بر عهده مادر می باشد ، بنابراین زوج پس از وضع حمل زوجه ، از این پس باید نفقه فرزندش را بپردازد .